عوارض استفاده مکرر از لوازم آرایشی

زیبایی پوست با عسل طبیعی

عسل علاوه بر مصارف دارویی در آرایش و زیبایی پوست نیز سابقه دیرینه دارد، از زمان ملکه کلو پاترا تا زمان ملکه سبا، عسل طبیعی همواره برای شادابی پوست مورد استفاده بوده است. در قرن 18 ملکه انگلستان موهای خود را به وسیله رنگی که از عسل طبیعی درست می شد رنگ می کرد، موهای درخشان و سرخ رنگ او در دربار آن روز معروف بوده است. زیبای آشوبگر قرن 19، زیبایی پوست خود را از اثر کرمی می دانست که بر پایه عسل طبیعی درست شده بود. عسل در فرآورده های آرایشی و بهداشتی به عنوان شیرین کننده، نرم کننده، رطوبت گیر، مقوی، ضد حساسیت، نرم کننده پوست، بازسازی کننده بافت پوششی و مسکن مورد استفاده قرار می گیرد، ساخت بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی از عسل، به صورت انواع ماسکهای زیبایی و کرم با عسل و انواع شامپوها و صابون ها صورت می گیرد.

  فواید عسل طبیعی در درمان پوست و  زخم

عسل طبیعی به علت خاصیت مرطوب کنندگی و تقویتی در ساخت کرمها و مواد آرایشی کاربرد دارد. همچنین از آن در ساخت مواد دارویی با قرار دادن مستقیم آن بر روی زخم، درمان دردها و زخم های بالینی، زخم معده، زخم واریس و سوختگی یاد کرده اند. عسل طبیعی به مقاومت بدن در برابر عفونت و ترمیم بافت کمک می کند، موجب تسریع سرعت ترمیم زخم می گردد. اگر پس از سوختگی به موضع مالیده شود، سطح تاول را محدود ساخته و به ترمیم پوست سرعت می بخشد. در نوشته ها، شواهد تاریخی بسیاری از درمان انسان و یا کاربرد دامپزشکی (درد و زخم های باز و زخمهای پستان گاو) با عسل طبیعی گزارش شده است. استفاده از نوعی کرم که روزی سه بار از آن استفاده می شود و از مقادیر مساوی عسل، آرد گندم سیاه و روغن زیتون تشکیل شده باشد، نسبت به دردها و زخم های باز مثل رخم های قانقاریا در اسبها بسیار موفق بوده است.

درمان با عسل طبیعی و استفاده داروئی عسل طبیعی احتمالاً شناخته شده‌ترین مورد استفاده عسل است كه بدون نیاز به گذراندن مراحل خاصی مستقیماً مصرف می‌شود. اگر مستقیماً استفاده نشود، در تركیب با دیگر مایعات همچون شیر داغ، چای و نوشیدنی‌های دیگر مصرف می‌شود. براساس كتابهای داروسازی كه در بسیاری از كشورها وجود دارد، عسل طبیعی می تواند بعنوان دارو برای مبتلایان به گلودرد چركی و زخمهای مختلف دهان داده شود. استفاده معمولی از عسل طبیعی همراه با شیره گیاهی و سایر عصاره‌های سنتی و اضافه نمودن آن به عصاره‌های گیاهی پیش از تخمیر به طور معمول در داروهای سنتی هندو مورد استفاده قرار می‌گیرد. داروهای سنتی آفریقایی نیز با عسل تركیب می‌شوند. در اروپا بسیاری از فرمولهای سنتی از عسل طبیعی شناخته شده و حتی از زمان سقراط توصیه شده است. عسل یكی از تركیبات اساسی بكار رفته در برخی شربتهای دارویی و سركه ها است.

 تخمین زده می‌شود كه صنعت تنباكو بیش از 2000 تن عسل را سالانه برای توسعه و حفظ رایحه و رطوبت تنباكو به مصرف می‌رساند.

برخی اوقات رژیمهای غذایی لاروبید موم محتوی عسل طبیعی به منظور افزایش میزان طول عمر به كار می‌رود.

همچنین عسل در تركیب با سایر موارد به منظور جذب حشرات برای گرده افشانی برخی محصولات كشاورزی به كار می‌رود. با این وجود، هیچ مطالعه علمی نشانگر افزایش قابل ملاحظه گرده افشانی با بهره‌گیری از این شیوه صورت نگرفته است.

استفاده از عسل در كاغذ بسته‌بندی گوشت (در آمریكا) و پوشاندن دانه‌های قهوه با عسل قبل از برشته شدن آنها به منظور افزایش عطر هر محصول در کتب ذکر شده اند.

در صنایع آرایشی برای ساخت كرمها، صابونها، شامپوها و رژلب ها از عسل به عنوان مرطوب و نرم كننده پوست و حفاظت از پوست، استفاده می کنند. اما از آنجایی كه عسل چسبندگی دارد لذا مقدار كمتری از آن در ساخت مواد آرایشی به كار می‌رود.

کاربرد عسل به عنوان غذا

عمدتاً عسل هایی كه فرآوری شده‌اند به یكی از سه شكل مایع، شكرك زده و یا با موم (تصفیه نشده) مصرف می‌شود. این اشكال در صنایع دارویی، غذایی و یا بعنوان مواد اولیه در غذاهای گوناگون مصرف می‌گردد. با این وجود، تنها در جوامع محدودی مثل جوامع صنعتی در اروپا، آمریكای شمالی و آمریكای لاتین، آفریقای شمالی، خاور نزدیك و در ژاپن به وفور به صورت غذا مصرف می‌شود. در اكثر نقاط آفریقا، عسل در تخمیر برای تهیه آشامیدنی به كار می‌رود و كمی مصرف دارویی دارد. در اكثر نقاط آسیا به عنوان دارو در نظر گرفته می‌شود و بیشتر یك محصول شیرین به حساب می‌آید.

سرانه مصرف عسل در كشورهای صنعتی نشان‌دهنده مصرف عسل فرآوری نشده توسط مردم ساكنان این مناطق نیست، بلكه از عسل در تولید غذای صنعتی به عنوان غذا استفاده می‌شود.در برخی كشورها ظاهر عسلی كه به بازار عرضه می‌شود خیلی مهم نیست، یعنی ممكن است عسل به شكل مایع، شكرك زده یا نیمه شكرك زده و یا بدون تكه‌های موم و غیره باشد. بنابراین ممكن است به همان صورت در شیشه قرار داده شود. در بعضی كشورهای دیگر مصرف‌كنندگان نه تنها خواهان مصرف عسل تمیز هستند بلكه عسل مایع را ترجیح می‌دهند. با آموزش مصرف‌كنندگان ممكن است این عقیده كه عسل شكرك زده با شكر مخلوط گردیده است تغییر یابد، مخصوصاً‌ در مواردی كه این تفكر نادرست فراگیر شده باشد. عسلهایی كه به تدریج شكرك می‌زنند می‌توانند در صورت داشتن كمی رنگ برای مصرف با میوه‌ها یا آجیل‌ها، بدون فرآوری به فروش برسند یا مورد استفاده دیگر قرار گیرند.

کاربرد عسل به عنوان جزء ترکیبی در صنایع غذایی

امروزه در اغلب موارد شربتهای قندی حاصل از  نشاسته، جایگزین عسل طبیعی در تهیه غذاها گردیده است. ویژگیهای یكسان و ارزانی قیمت از مهمترین دلایل این جایگزینی در صنایع غذایی بوده است. بیشتر تولیدات و محصولات صنعتی حاوی عسل كه در دهه گذشته تولید و توسعه یافت در آغاز موفقیت زیادی بدست نیاورد، اما هم اكنون محصولات حاوی عسل با موفقیت بسیار در بازارها عرضه می‌شوند. بدون توجه به هزاران دستور تهیه غذای خانگی كه در آنها به مقدار كمی عسل مصرف می‌شود، کاربرد صنعتی عسل در صنایع غذایی و در تهیه محصولات پختنی قنادی، شیرینی، مارمالادها، مرباها، غذاهای مالیدنی روی نان، حبوبات صبحانه، نوشابه‌ها، محصولات شیر و بسیاری از محصولات قابل نگهداری دیگر می باشد.

 خصوصاً در تمایلی كه محصولات جدید صنعتی به سلامتی و طبیعی بودن دارند از عسل به میزان زیادی در درجه اول به عنوان شیرین‌كننده و سپس به همراه شكر تصفیه نشده بجای ساكاروز تصفیه شده از نیشكر و چغندر قند استفاده می‌كنند. در حقیقت عسل می‌تواند جایگزین تمام یا بخشی از قند معمولی در اكثر تولیدات گردد، این در حالی است كه از یك سو محدودیتهایی برای قیمت و طرز نگهداری عسل طبیعی وجود دارد و از سوی دیگر وجود تنوع فراوان در عسل كه كالای نهایی را تغییر می‌دهد آن را متنوع‌تر ساخته و تطابق‌هایی در نحوه تهیه صنعتی پدید می‌آورند.

در خصوص محصولات پختنی، عسل طبیعی دارای چندین مزیت همچون ثبات، نرمی، قابلیت انعطاف‌پذیری می‌باشد، و لذا باعث می‌شود محصولاتی كه حاوی آن هستند دیرتر خشك شده و مدت طولانی نگهداری شوند و تمایل كمتری به خشك شدن از خود نشان دهند. خواص مزبور كه به دلیل جاذب رطوبت بودن عسل است باعث می‌شود كه عسل قابلیت مخلوط شدن با دیگر شیرین‌كننده‌های حاوی فروكتوز را داشته باشد. مزیت دیگر بوی مطبوعی است كه توسط مقدار كمی از عسل (تا 6 درصد وزن آرد) در كیك‌های شیرین، بیسكوئیت‌ها، نان‌ها و محصولات مشابه ایجاد می‌شود. از آنجایی كه در اكثر موارد مقادیر نسبتاً كمی از عسل می‌تواند تاثیر مطلوب در ایجاد مزه و عطر داشته باشد، لذا این صنعت می تواند با استفاده از عسل طبیعی، بو و طعم محصولات خود را با كمترین هزینه به حداكثر برساند. از سوی دیگر باید به این نكته توجه داشت كه می‌توان از عسل به جای یك سوم مقدار قندی كه در یك دستور تهیه غذا ذكر شده استفاده كرد.

در تولید محصولات صبحانه‌ای، عسل به صورت مایع، خشك و برای بهتر شدن طعم و مزه و جلب نظر مصرف‌كنندگان استفاده می‌شود. می‌توان آن را با ذرت برشته (Flakes) و میوه‌های خشك مخلوط كرد یا در تركیب سبزیجات و طعم روی ذرت به كار برد. خشكی یا سختی محصولات غلاتی می‌تواند با مصرف مقدار عسل تنظیم گردد.

مواد خوراكی چاشنی كه در آنها از عسل به عنوان جزء اصلی در چسبندگی و شیرینی آن استفاده می‌شود، وارد بازار شده است. مواد تركیبی این خوراكیها بخصوص در میوه‌های خشك (مثل انواع توت، انجیر، سیب، زردآلو، خرما، آناناس، خربزه و ....) در آجیل ها مثل (فندق، گردو، بادام، آجیل برزیلی، پسته، بادام زمینی، كنجد، تخم گل آفتاب‌گردان، پوسته نارگیل) تمام انواع حبوبات (لوله‌ای، بصورت ورقه‌ای یا در اشكال پف كرده و یا دودی شده) و احتمالاً سایر مواد تركیبی مثل پودر شیر، گرده كاكائو و رایحه‌ها اشاره نمود. بطوریكه مواد تركیبی در مقدار دمای مختلف خرد شده و با عسل داغ و شكر مخلوط می‌شوند، با در نظر گرفتن تركیبات موجود در مخلوط و درجه حرارت قند (شامل عسل) پس از سرد شدن ماده‌ای نیمه جامد تولید می‌شود. برخی از این تركیبات را می‌توان با ریختن در ظرف خنك نموده یا پس از سرد شدن میتوان قطعه قطعه كرده و با قرار دادن میان بیسكویت‌ها و پوشاندن با شكلات نرم نگاه داشت. در هر حال تمام این محصولات غذایی كاملاً رطوبت‌پذیر هستند و لازم است با مواد ضد رطوبت، بسته‌بندی شوند.

در تهیه مارمالادها و مرباها، عسل می‌تواند جایگزین همه یا قسمتی از قند مصرفی آنها باشد. مخلوط میوه و عسل از طریق جوشاندن یا در خلاء (كاهش فشار) قرار گرفتن غلیظ می‌شوند و این عمل تا وقتی كه شكر به غلظت 63 درصد برسد، كه برای نگهداری آن كافی است ادمه می‌یابد. مدت زمان جوش می‌تواند با استفاده از میوه‌های تا حدودی خشك شده كاهش یابد. هر گونه كاهش دمای جوش، طعم را بهبود بخشیده و حالت كارامل شدن را كاهش می‌دهد. این دو روش آخر، یعنی جوشاندن در فشار كم و استفاده از میوه‌های خشك، طعم اصلی را بهتر حفظ می‌نماید. با استفاده از میوه خشك می‌توان سوخت كمتر و وسایل ارزانتری را به كار گرفت.

در ایتالیا نوعی محصول پرطرفدار وجود دارد كه درون عسل، میوه‌های خشك یا آجیلها قرار داده می‌شوند. ظرفهای شفاف، ترجیحاً شیشه‌ای حاوی عسل با رطوبت‌ اندك است كه به كندی متبلور شده و با رنگ روشن بوده و سپس میوه‌های خشك یا آجیلها به آن اضافه می‌شود. اگر میوه‌های خشك نسبتاً آبدار همچون آناناس، شاه بلوط، زردآلو و انجیر به آن اضافه گردد، ممكن است تخمیر صورت گیرد و بنابراین باید مقدار رطوبت نهایی محصول بدقت محاسبه شود.

استفاده از عسل مخلوط در شیر یا محصولات شیری برای جلوگیری از سرماخوردگی یا گلودرد درمان بسیار رایجی در خانه‌ها به شمار می‌رود. در بخش صنعت نیز برخی از فرآورده‌های عسل مثل شیر پاستوریزه و هموژنیزه با عسل برای نگهداری درازمدت وجود دارند. این نوع خاص شیر از عسل و پودر شیر خشك با 25 درصد عسل و 10درصد گلوكز تهیه می‌شود. محصول دیگر ماست با عسل است در رژیم غذایی آمریكای جنوبی شیر شیرین غالباً به عنوان غذای اصلی همچون گوشت رواج زیادی بین مردم دارد. اگر چه بیشتر این محصولات با انواع قندها تهیه می‌شوند اما برای آنكه طعم بهتری داشته باشد، به جای شكر از عسلاستفاده می‌شود. عسل در ماست به عنوان یك شیرین‌كننده یا مثل سایر انواع معطر كننده‌ها استفاده میشود و میزان آن از 10 تا 15 درصد قبل و یا بعد از تخمیر متغیر می‌باشد.

افزودن عسل به بستنی‌ها چندین بار به فكر انسان خطور كرده است، اما حداقل در ایتالیا، بستنی‌هایی كه با عسل شیرین می‌شوند هیچگاه موفقیت تجاری كسب ننمودند، شاید به این دلیل باشد كه این بستنی ها خیلی زودتر و در دمای پایین‌تر از آنهایی كه با شكر تهیه شده‌اند آب می‌شوند. این خود مسائلی را در پخش و فروش در محیطهای باز ایجاد می‌كند در حالی كه بستنی‌های تولید شده با شكر چنین مشكلی ندارند. در سایر كشورها مخصوصاً زمانی كه بستنی در قطعات جداگانه یا بزرگتر از 5/0 تا 2 لیتری بسته‌بندی می‌شود، به دلیل نقطه انجماد پایین عسل، بستنی به طور قاب ملاحظه‌ای نرم می‌گردد.

در صنعت نوشیدنی‌های غیرالكلی، استفاده از عسل رو به گسترش است. دلایل آن را می‌توان در توزیع گسترده نوشیدنیهای انرژی زا همچون نوشابه‌های سلامتی بخش و نیروبخش دریافت. نوشابه‌های عسلی اغلب با آبلیمو برای ایجاد طعم مطبوع و مزه ترش تركیب می‌شوند، و اغلب سایر معطركننده‌ها مثل آب سیب به آن اضافه می‌شوند. در 1990 بیش از 40 نوع نوشابه عسلی جدید در ژاپن وارد بازار شده است كه از این میان می‌توان از كوكاكولا (تركیبی از عسل آبلیمو) در توكیو را نام برد. در بسیاری آب میوه‌ها، عسل به عنوان ماده معطره یا شیرین كننده به كار می‌رود. در آب سیب نیز با اضافه كردن 4 درصد از محلول عسل و آب به آن به آب میوه حالتی مطبوع می‌دهد. اضافه كردن عسل و آبلیمو به چای سرد آن را مطبوع می‌كند.

خواص غذایی و درمانی عسل طبیعی

حضرت محمد (ص) فرموده اند: خوردن عسل، استعمال بوی خوش، سوارکاری و نگاه کردن به سبزه نشاط آور است. به عقیده ابو علی سینا، عسل خوراکی است که جوانی را جاویدان می سازد، حافظه را نیرو می بخشد و گذشته را در خاطر زنده می کند، اندیشه را پاک می سازد، زبان را می گشاید و درد را ریشه کن می کند. بنابر نوشته ها و منابع مشخص می شود در دنیای قدیم چه از جنبه های غذایی و چه از حیثیت دارویی این ماده اعتبار و برتری چشم گیری به تمام معجون های خوراکی داشته است، حتی امروزه هم عده زیادی معتقدند،عسل طبیعی یک غذای کامل است که خواص درمانی زیادی دارد و بی تردید نه تنها از آن به عنوان ماده قندی، بلکه به عنوان معالج بسیاری از بیماری ها استفاده می نمایند.

 طبق بعضی از منابع علمی عسل طبیعی در بهبود بیماری های قلبی و گوارشی و ... کمک کرده و یک غذای مفید برای کودکان دو سال به بالا به حساب می آید که در رشد آن ها تأثیر به سزایی دارد، همچنین مصرف آن در کودکان و کهنسالان به علت هضم و جذب سریع حائز اهمیت است. عسل طبیعی به علت جذب سریع در داخل دستگاه گوارش، تخمیر الکلی ایجاد نمی کندو وجود اسیدهای آزاد در آن سبب جذب مواد چربی شده و کمبود آهن را جبران می کند. استفاده از آن به عنوان منبع انرژی در ورزش هایی چون : فوتبال، شنا، دو، کشتی، دوچرخه سواری بسیار معمول است. دانشمندان معتقداند که عسل طبیعی به علت داشتن قند زیاد و مواد معدنی و همچنین خاصیت باکتری کشی قوی برای پوشش محل جراحی مورد استفاده قرار گرفته است. آنها همچنین گزارش کرده اند که عسل طبیعی برای معالجه زخم های سطحی، زخم معده و برای ساختن بسیاری از داروها خصوصاً شربت سینه بکار می رود.

قندهای موجود در عسل علیرغم شیرینی زیاد به دندان ها هیچ صدمه ای وارد نمی سازد، بلکه آنها را سفید و لثه را محکم می کند. پروفسور واسکور گسترف عقیده دارد چنانچه شکر مدتی در دهان بماند، توسط باکتری تجزیه شده و موجب ایجاد اسید لاکتیک در دهان می شود که برای دندان مضر است، ولی عسل طبیعی برخلاف شکر چون دارای آنتی بیوتیک طبیعی می باشد هیچ گونه اسیدی در دهان تولید نکرده و دندان ها را ضد عفونی می نماید.

توجه: تجویز عسل جهت بیماری ها تنها باید توسط پزشک متخصص صورت گیرد.

فواید فیزیولوژیکی عسل طبیعی

این تأثیرات را می توان به دو دستۀ  الف) مدارک صرفاً تجربی،  ب) شواهد و مدارک علمی و تأیید شده، تقسیم کرد :

الف) مدارک تجربی

فواید تغذیه ای عسل طبیعی

 عسل طبیعی به جهت سهولت جذب بهتر و مقاومت در برابر کوفتگی، مخصوصاً در مورد فعالیت های فیزیکی، مقاومت قوی را ایجاد می کند؛ همچنین کارایی بیشتر فکری را سبب می گردد. بنابر این هم افراد سالم هم افراد بیمار برای درمان هر نوع ضعف مخصوصاً در موارد هضم یا جذب غذا در بدن به آن نیاز دارند. به علاوه باعث افزایش رشد نوزادان، تثبیت مقدار کلسیم استخوان، کمک به درمان کم خونی و بی اشتهایی می شود.

فواید عسل طبیعی برای دستگاه گوارش

 عسل طبیعی هضم و جذب غذا را بهبود می بخشد و برای مشکلات روده ای مزمن و عفونی مثل یبوست، زخم اثتی عشر یا دوازدهه و ناراحتی های کبد، مفید است.

فواید عسل طبیعی برای سیستم تنفسی

در شرایط آب و هوایی معتدل و سخت، عسل طبیعی درمان شناخته شدۀ خوبی برای سرماخوردگی و ناراحتی ها و عفونتهای دهان و گلو و برونشیت می باشد. به نظر میرسد این اثر به غیر از خاصیت ضد باکتری بودن، مربوط به اثر آرام کنندگی و تسکین دهندگی فروکتوز موجود در آن باشد.

فواید عسل طبیعی در درمان پوست و زخم

عسل به علت خاصیت مرطوب کنندگی و تقویتی در ساخت کرمهاو مواد آرایشی کاربرد دارد. همچنین از آن در ساخت مواد دارویی یا قرار دادن مستقیم آن بر روی زخم، برای درمان درد ها و زخم های بالینی، زخم معده، زخم واریس و سوختگی یاد کرده اند. عسل طبیعی به مقاومت بدن در برابر عفونت و ترمیم بافت کمک می کند و موجب تسریع سرعت ترمیم زخم می گردد. اگر پس از سوختگی به موضع مالیده شود، سطح تاول را محدود ساخته و به ترمیم پوست سرعت می بخشد. در نوشته ها، شواهد تاریخی بسیاری از درمان انسان با عسل و یا کاربرد دامپزشکی (درد و زخم های باز و زخمهای پستان گاو) آن گزارش شده است. استفاده از نوعی کرم که روزی سه بار از آن استفاده می شود و از مقادیر مساوی عسل، آرد گندم سیاه و روغن زیتون تشکیل شده باشد، در درمان دردها و زخم های باز مثل زخم قانقاریا در اسبها بسیار موفق بوده است.

فواید عسل طبیعی برای ناراحتی های چشم

براساس نظریات سنتی از اروپا، آسیا و آمریکای مرکزی عسل طبیعی، آب مروارید چشم را مداوا می کند یا کاهش می دهد و در صورتی که مستقیماً در چشم ریخته شود، آماس ملتحمه و ناراحتی های مختلف قرنیه چشم را درمان می کند. این گفته بیشتر در مورد عسل های ملیپونید و ترگونید از آمریکای مرکزی و جنوبی و هند صدق می کند.

بیماری قند (دیابت)

بر خلاف تصور بعضی ها که عسل را برای بیماری دیابت بی ضرر می دانند، مصرف بدون تجویز پزشک برای آنان مضر می باشد. عسل را تنها می توان با دستور پزشک متخصص جایگزین مقدار قندی نمود که برای بیمار مجاز می باشد و مصرف آن به عنوان قند اضافی بر آنچه در رژیم آنها پیش بینی شده مجاز نیست. با این وجود در عسل مصرفی بیماران دیابتی هرچه قند فروکتوز بیشتر از گلوکز باشد برای آنها بهتر است، به همین دلیل عسلاقاقیا که فروکتوز بیشتری دارد برای بیماران دیابتی توصیه می گردد.

بررسی ها نشان می دهد که میزان انسولین در هنگام مصرف عسل طبیعی کمتر از مصرف سایر غذاها با کالری مشابه است و میزان قند خون مدت کوتاهی پس از خوردن آن در مقایسه با دیگر غذاهای هم کالری کمی بالاتر بوده است. در بررسی سلامتی افراد مشخص شده است که مصرف محصولات عسلی، قند خون را کمی نسبت به مصرف مقدار مشابه ساکارز بالا می برد.

درمان دارویی به روش هندو

در نظامهای درمانی سنتی همچون درمان بومی به روش هندو، اساساً از عسل به عنوان غذای نیروبخش برای نوزادان تازه متولد شده، جوانان، افراد مسن و برای دوران نقاهت بیماری و کشاورزان سخت کوش استفاده می شود.

سایر فواید عسل طبیعی

گفته میشود عسل طبیعی فعالیت کلیه را متعادل ساخته، در کاهش تب و جلوگیری از بی خوابی مؤثر است. همینطور در بهبود سلامتی افرادی که با الکل دچار مسمومیت شده اند و حفاظت کبد کمک می نماید؛ البته این تأثیرات به شهد (مایع غلیظ شده قندی ) فروکتوز نیز نسبت داده می شود. قلب، جریان خون، ناراحتی های کبد و به طور کلی بیمارانی که دوره نقاهت خود را می گذارنند، پس از تزریق محلولهایی با 20 تا 40 درصد عسل در آب بهبود حاصل می کنند.

ب) شواهد علمی و تأئید شده

آن طور که از شواهد علمی بر می آید بهتر است که عسل را به عنوان یک غذا در نظر بگیریم تا یک دارو. تمام خواصی که توضیح داده شد حداقل برای استفاده داخلی بدن، به نوعی به اثرات تغذیه ای نسبت داده می شود. بعضی از خواص درمانی در عسل طبیعی به تأیید علمی رسیده است. البته این خواص درمانی فقط مربوط به عسل نیست بلکه این خواص در ساختمان اکثریت قندهای موجود در آن است، لذا می توان آن را در دیگر مواد شیرین قند دار نیز یافت. وقتی قند برای اولین بار در اروپا وارد بازار شد به عنوان دارو برای بیماریهای متعدد تجویز گردید و با احتیاط بکار گرفته شد.

عسل طبیعی منبع انرژی

عسل طبیعی به عنوان یک ماده غذایی اساساً از قندهای ساده فروکتوز و گلوکز تشکیل شده و کالری لازم بدن را به سرعت تأمین و در نهایت انرژی مورد نیاز برای افراد سالم و بیمار را فراهم می کند، که در حقیقت راهی سریع برای دستیابی به انرژی بدون نیاز به صرف زمان طولانی یا فعالیت هضم پیچیده است.

عسل طبیعی منبع مواد مغذی

اغلب مصرف عسل طبیعی به خاطر مواد مغذی مثل ویتامین ها و مواد معدنی توصیه می شود، اما به دلیل کم بودن این مواد نمی توانند مکمل قابل توجهی در یک رژیم غذایی باشند. مواد مغذی در عسل فرآوری نشده می توانند کیفیت بالایی داشته باشند.

سایر موارد استفاده

استفاده خاص عسل تحت شرایط کنترل شده و آزمایشگاهی، سبب بهبود سریع زخم حیوانات، بهبود زخمهای ناشی از سوختگی در موش ها و انواع مختلف زخم در انسان بعد از عمل شده است. تحریک بافت توسط عسل، زخم و مدت زمان بهبودی را کاهش می دهد همچنین به زخم یا پوست نو و ظریف نمی چسبد و در بسیاری از بیمارستان های مناطق حاره، جایی که آنتی بیوتیکها و سایر داروها کم یاب می باشند، از آن به عنوان داروی موفقیت آمیزی استفاده می شود.

عسل طبیعی قوی ترین ضد باکتریایی

عسل طبیعی ساده ترین و پر مطالعه ترین فعالیت و اثر ضد باکتریایی را دارد. فعالیت ضد باکتری آن معمولاً به تراکم بالای قند و خاصیت اسیدی آن نسبت داده می شود. این ویژگی تا حدودی می تواند پاسخی برای اثر استرلیزه عسل روی زخم ها و برخی از عفونتهای ناشی از سرماخوردگی باشد، اما اثر مفید آن را روی زخم های ناشی از سوختگی و بهبود سریع تر زخم با خراشهای بافتی، توجیه نمی کند. پژوهشی نشان داده است که پوست پیوندی در صورت قرار داده شدن برای 12 هفته در عسل به میزان صددرصد پاسخ مثبت می دهد. از سوی دیگر به نظر می رسد عسل علاوه بر گلوکز اکسیداز دارای مواد ناشناخته دیگری است که تأثیرات ضد باکتری را موجب می شوند، از آن میان می توان پلی فنلها را نام برد. فعالیت ضد باکتری انواع مختلف عسل تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارند و آزمایشها نشانگر آن است که اگر عسل حرارت بیند و یا به مدت طولانی در معرض آفتاب قرار گیرد، فعالیتهای ضد باکتری آن کاهش می یابد.

اهمیت زنبور عسل

 شناختن زنبور و ارزش گذاشتن به آن فقط به خاطر عسل، نادیده گرفتن اهمیت اصلی حشره بسیار مفید و عدم درک ارزش حقیقی آن است. مواد غذایی مورد نیاز زنبور عسل برای ادامه زندگی و بقای اجتماع آن بر دو نوع است. اول مواد قندی که از شهد گلها بدست آمده و به صورت عسل طبیعی تهیه و ذخیره می شود و دوم مواد چربی و پروتئینی که این دسته از مواد، از گرده گل گیاهان توسط زنبور تأمین می گردد. در حقیقت شهد گلها هیچ اثری به طور مستقیم روی زندگی گیاهان نداشته و صرفاً مزدی است که گیاه برای جلب زنبور و انجام عمل گرده افشانی توسط او پرداخت می نماید. به این صورت که عمل گرده افشانی نیاز بسیاری از گیاهان موجود در طبیعت بوده و بدون آن هرگز قادر به تولید میوه و بذر نشده یا با کیفیت بسیار نازلی تولید خواهند نمود.

در آزمایشات مختلف برای تعیین نقش عوامل مختلف در گرده افشانی گیاهان مشخص شده که 1% مجموع گرده افشانی ها توسط باد، 6% آن توسط بقیه حشرات منهای زنبور عسل و 93 % باقیمانده را زنبور عسل به تنهایی انجام می دهد. در بررسی های مختلف ارزش گرده افشانی زنبور عسل را از حدود 60 تا 143 برابر ارزش تولیدات مستقیم کندو برشمرده اند. برای توضیح بیشتر اشاره می شود اگر ارزش کل تولیدات یک کندو را حدود 50 هزار تومان در نظر بگیریم با توجه به مطلب قبلی، ارزش افزوده ای که زنبور عسل در محیط ایجاد می کند حداقل برابر 3 میلیون تومان می باشد که اگر مقدار حداکثر بیان شده را در نظر بگیریم این مبلغ به 7 میلیون و 150 هزار تومان بالغ می شود. توجه کنید که این مقدار مربوط به تنها یک کندو می باشد و برای درک اهمیت زنبور عسل و نقش بسیار مهم آن در حفظ طبیعت و اکوسیستم تنها کافیست که به تعداد کندو های موجود در ایران اشاره شود که بیش از 2 میلیون کلنی می باشد.

در حقیقت از تمام جاندارانی که انسان از آنها استفاده می نماید مانند چهار پایان، طیور و حشراتی مثل کرم ابریشم، تنها زنبور عسل است که هیچ گونه رقابتی با غذای انسان (از نظر کشت علوفه مورد نیاز برای تغذیه) و نیز هیچ گونه زیانی برای محیط زیست نداشته و نقش بسیار مهمی در بقای محیط زیست و رشد و شکوفایی آن دارد. آیا می توانید نقش گوسفندان را در بروز سیل و نقش زنبور عسل را در جلوگیری از آن تصور کنید؟ شاید بدانید که گیاهان مرتعی نقش بسیار مهمی در نفوذ نزولات جوی در خاک و در نتیجه جلوگیری از جاری شدن آن ها و تبدیل شدن به سیلاب دارند . استفاده از مرتع به صورت غیر علمی و چرای بی رویه و خارج از حد ظرفیت آن توسط گوسفندان، باعث تخریب مراتع، و در مقابل گرده افشانی زنبور باعث بذردهی، ازدیاد و تکثیر گیاهان مرتعی و در نتیجه رشد و شکوفایی مراتع خواهد گشت.

بیشتر بدانیم :

عسل طبیعی

ترشح مواد قندی درختان و شهد گل نباتات که توسط زنبور عسل جمع آوری، تغییر یافته و درون سلول های قاب ذخیره می شود را عسل طبیعی می گویند.

چگونگی ترشح شهد گل و تبدیل آن به عسل طبیعی

شهد گل حاوی آب و قند است که نسبت این دو ماده بستگی به نوع گیاه و عوامل محیطی مثل دمای هوا، رطوبت و نوع خاک و .... دارد. در بافت های گیاهی تجمع قند وجود دارد، در برخی شرایط مناسب، بخصوص در جریان رشد گیاه، آب از طریق ریشه بالا آمده و به سوی قسمتهای انتهای گیاه ( مانند اندام گل ها ) میرود، در این هنگام در مسیر خود این قند را حل می کند، بدین ترتیب غدد گیاه وارد عمل می شوند و شیره را ترشح می نمایند.

اکثر این غده ها به صورت برجستگی در داخل گل ها قرار دارند، ولی هم چنان خارج از گل ها و زیر برگ ها نیز حضور دارند، این غده ها دارای چندین مجرا هستند که از هر مجرا قطره کوچکی ترشح شده و در مجموع در سطح غده مقداری شیره جمع می شود ، زنبورها در جریان ملاقات گلها و گرده افشانی آنها شهد فوق را توسط خرطوم خود مکیده و در داخل چینه دان یا عسل دان ( عسل دان یا پیش معده یکی از اندامزنبور عسل است که قبل از معده قرار گرفته و توسط دریچه ای به معده اتصال می یابد ) ذخیره می نماید، یک زنبور برای جمع آوری شهد گلها روزانه بطور متوسط 10 مرتبه از کندو خارج می شود.

وزن متوسط یک محموله شهد که زنبور می تواند حمل نماید حدود 40 میلی گرم است و بزرگترین محموله شهد 70 میلی گرم گزارش شده است. زنبور آورنده شهد زمانی که وارد کندو می شود، در صورتی که جریان شهد کم باشه در بین سایر زنبورها حرکت کرده و آنرا بین آنها تقسیم می نماید، اما زمانی که منبع شهد زیاد باشد حرکاتی رقص مانند کرده و اطلاعات مختلفی را در مورد منبع غذا و مکان آن در اختیار زنبوران قرار می دهد. برای تبدیل شهد به عسل نیاز به یک سری فعل و انفعالات فیزیکی و شیمیایی است، شهد گل ها حاوی مقادیری از قند مرکب ساکارز می باشد که بوسیله، آنزیم انورتاز که در در دستگاه گوارش زنبور تولید می شود شکسته شده و به قندهای گلوکز و فروکتوز تبدیل می شود.

زنبور کارگری که وظیفه تبدیل شهد به عسل را عهده دار است، پس از تحویل گرفتن شهد از زنبور آورندۀ شهد به گوشه ای رفته و شروع به یک سری فعالیت های فیزیکی روی آن می نماید، طوری که با باز و بسته کردن آرواره و خرطوم خود مرتباً شهد را به جلو و عقب می برد تا زمانی که آب اضافی آن تبخیر شود و تبدیل به عسل شود، زنبورهای دیگر نیز با بال زدن در کندو و سطح شان به منظور تهویه هوای کندو به این فرآیند کمک می نمایند.

طریقه مصرف عسل طبیعی

وقتی عسل طبیعی خورده می شود، جذب آن از غشای محیطی حفره دهانی و حلق شروع می شود. بنابراین توصیه می گردد که عسل اندک اندک مصرف شود و آن را مدتی در دهان نگه دارند. بیشترین میزان مصرف عسل در روز 60 تا 100 گرم است. در فعالیت های سخت فیزیکی و یا در فشارهای روانی، افزایش میزان مصرف به حداکثر 2 گرم به ازای هر یک کیلوگرم وزن بدن مجاز است. برای کودکان بالای 2 سال میزان حداکثر تا 5/1 گرم به ازای هر کیلوگرم می باشد. میزان مصرف روزانه باید به 2 تا 3 بار در روز تقسیم شود. عسل را ممکن است هم به صورت معمولی یا به صورت محلول 10 تا 20 درصدی آن ( در دمای کمتر از 40 درجه سانتی گراد ) مصرف کرد. می توان عسل را با شیر گرم، چای، قهوه، کاکائو، آب میوه، لبنیات، ماست، خامه و .... استفاده نمود.

شناختنامه زندگی زنبور عسل

قبل از این که به زندگی زنبور عسل بپردازیم، ابتدا لازم است اشاره ای به حشرات داشته باشیم. شش پایان یا حشرات بیش از دویست و پنجاه میلیون سال است که در این کره خاکی سکونت دارند، این موجودات با پوشش سخت و ساختمان حلقه ای بدن و همچنین قدرت زاد و ولد زیاد و قدرت بالای مطابقت با محیط و ....، پر جمعیت ترین جانواران روی زمین را تشکیل می دهند. حشرات تمام فعالیت های حیاتی جانوران و گیاهان را تحت تاثیر قرار می دهند. با نگاه کاربردی و ظاهری حشرات را می توان به دو صورت تقسیم بندی نمود: 

 1- حشرات مضر: مانند حشراتی که جزء آفات کشاورزی محسوب می شوند و یا ناقل انواع بیماریها به انسان و دام می باشند، مانند پشه آنوفل و یا مگس معمولی.

2- حشرات مفید: مانند حشراتی که از طریق شکار  از بین گونه های مفید به حیات خود ادامه می دهند و یا از طریق تولید محصولاتی مانند ابریشم، عسل و موم و نقشی که در گرده افشانی گیاهان و حاصل خیز نمودن خاک دارند، برای انسان مفید هستند.

جایگاه زنبور عسل در رده بندی حشرات

کلاس حشرات از 27 راسته تشکیل شده است، راسته بال غشائیان یکی از این راسته ها است. در این راسته 15 بالا خانواده قرار دارد که بالا خانواده Apinae یکی از آنها است، اعضای این بالا خانواده به علت داشتن موهای پَر مانند می توانند دانه گرده را براحتی حمل نموده و عمل گرد افشانی را انجام دهند. خانواده Apinae عضوی از این بالا خانواده است که خود به دو عضو Apinae و Bombinae تقسیم می شود. تمام گونه های زنبور عسل تحت خانواده Apinae قرار می گیرند.

تاریخچه زنبور عسل در جهان

کاوشهای علمی در سنگواره ها، نشان از سابقه زیست 150 میلیون ساله زنبور عسلدر کره زمین دارد. زنبورهای عسل ابتدا به صورت انفرادی زیست می نمودند، اما با شروع دوره رشد و تکثیر شدید گیاهان در حدود 150 میلیون سال پیش، زیست اجتماعی خود را آغاز نمودند. این حشره متعلق به قاره های قدیم، مخصوصاً مناطق گرم آسیا می باشد. این موجود همراه انسان به قاره های جدید نیز راه یافت، به عنوان مثال اولین جمعیت زنبور عسل در سال 1822 به استرالیا وارد گردید.

نژادهای زنبور عسل

عوامل محیطی، باعث ایجاد نژادهای مختلف در یک گونه می شود. گونه زنبور عسل اروپایی با اسم علمی Apis melifera خود به نژادهایمختلف تقسیم می شدند. عوامل ریخت شناسی ( مرخولوژیکی )، مانند طول پای عقب، خرطوم، بال و رنگ مو و خصوصیات بیولوژیکی مانند : رشد جمعیت کلنی، دفاع از کلنی، موم بافی و .... در تفکیک نژادها مهم قلمداد می شود.

دو نژاد متداول و مهم در اروپا و جهان عبارتند از :

1- نزاد ایتالیایی:

جزیره سیسیل در ایتالیا موطن این زنبور است. زبانی بلند دارد و شکمی باریک، رنگ شکم در روی حلقه 2 تا 4 روشن است. رنگ موهای بدن آن مخصوصاً در نرها زرد رنگ است. در روی قاب ها رفتار تهاجمی ندارند، رشد بهاره خوبی دارند. مصرف غذایی زیادی در زمستان دارند و کمتر بچه کندو تولید می کنند.

2- نژاد کارنیولان:

موطن آن نواحی جنوبی آلپ در اتریش و شمال بالکان و یوگسلاوی است. دارای زبانی بلند، بدنی تیره و روی دومین و سومین حلقه های پشتی شکم لکه و گاهی نوار قهوه ای دارد. رنگ موهای آن خاکستری متمایل به قهوه ای است. بسیار آرام و زمستان را با غذای کم می گذراند. غارت در این نژاد کم بوده و در پاییز جمعیت به سرعت کاهش می یابد و نسبت به بیماری نوزما و آگارین و فلج حساس است و تمایل به تولید بچه کندو دارد.

3- نژاد ایرانی:

بعضی محققان نژاد ایرانی را پرسیکا و ایرنیکا می نامند. اما در دانشگاه بن (آلمان) این نژاد، مِدا نامیده شده است. این اسم از سلسله پادشاهان ماد گرفته شده است. نژاد ایرانی زنبور عسل در کوههای البرز و ایران مرکزی گسترش یافته است. اندازه اعضای بدن آنها شبیهنژاد اروپایی است، رنگ بدن در قسمت شکم زرد مایل به قهوه ای تیره و در حلقه های اول شکم روشن تر است، تمایل به نیش زنی و بچه دادن و جمع آوری بره موم زیاد است. مقدار غذای مورد نیاز این نژاد در زمستان کم و رشد بهاره خوبی دارد و زمستان های سرد را به خوبی تحمل می کند.